અરુ અને સંજુ

આજે ફરી એક વાર્તા લઈને આવ્યો છું. પોતાનો દેશ છોડી અમેરિકા આવી પોતાની સંસ્કૃતી અને સામાજિક મૂલ્યો સાચવવાની અને નવી સંસ્કૃતિ કે વિચારધારા સ્વીકારવાની કશ્મકશને સાર્થક કરવી એ બહુ અઘરી પરીક્ષા છે. ભાષા એ સૌથી પહેલા હાથવગી થતી હોય છે. અને એટલે અંગ્રેજી ભાષાનો વધારે ઉપયોગ કર્યો છે પણ સામાજિક સંકુચિતતા સંસ્કૃતિનો ચહેરો પહેરી પ્રેમ અને લાગણીની કત્લ કરે છે અને તોય ગુનો નથી બનતી એ અસહ્ય વાસ્તવિકતા છે, જેને રજૂ કરવાનો પ્રયાસ છે. ટેકો અને ટીકા આવકાર્ય છે. 

અરુ અને સંજુ! 

 

જાન્યુઆરીના અંતની એક સમી સાંજે (ખરેખર તો રાત કહેવાય) હું બીક્યુઈ પર થઈને જેએફકે એરપોર્ટ તરફ ડ્રાઈવ કરી રહ્યો હતો. આમ તો ઘરેથી વહેલો જ નીકળ્યો હતો, કારણ કે ફોરકાસ્ટ હતું કે સ્નો પડવાનો છે. આ કેનાલ સ્ટ્રીટ, વરસના ગમે તે દિવસે આવો, બસ ભરચક! પસાર કરતાં ચાળીસ મિનિટ થઈ. કારનાં વાઈપર સ્નો ફ્લરીઝને સાફ કરી રહ્યાં હતાં, પણ રસ્તો એકદમ સ્લગીશ હતો! ૧૦૧૦ વીન પર દર વીસ મિનિટે આખું વર્લ્ડ સાંભળી થાક્યો! બસ એક વાત નક્કી થઈ ગઈ કે ભલે ફ્લાઈટ ચૂકી જવાય કે ફ્લાઈટ કૅન્સલ થાય, મારી આજની સાંજ કહો તો સાંજ અને રાત કહો તો રાત, બહુ લાંબી અને પેઈનફૂલ હશે. સીડી કેસ ફેંદતાં પૂર્વીએ આપેલી સીડી મળી. તેના દુ:ખને વાચા આપતાં ગીતોની બે સીડીમાંની એક. છેલ્લા દોઢ મહિનાથી મેં તેને મળવાનું બંધ કર્યું છે પણ આ સીડી દ્વારા રોજ સાંભળતો રહ્યો છું.

 

“છોડ ગયે બાલમ.. મુજે હાઈ અકેલા છોડ ગયે”.

 

 

ઘરમાં હું એકલો ભાઈ અને નાની બે બહેનો, હવે નાની પણ શાની! મમ્મી અને પપ્પાના હિસાબે તો એકાદ વર્ષમાં પરણાવવા જેવી થઈ જશે. ખુશ્બુ મારાથી પાંચ વર્ષે નાની જૂનમાં ફાર્મસિસ્ટ થઈ જશે, અને ખુશી સીપીએની ફાઈનલ એક્ઝામની તૈયારીમાં પડી છે. કેટલી મહેનત કરી બન્નેએ પોતાનું ભવિષ્ય મજબૂત બનાવી દીધું. હું પણ કેટલી મહેનત કરીને આઈટી એન્જિનિઅર બન્યો છું. મમ્મી પપ્પા બન્નેની કુરબાની, દુરંદેશી અને મહેનતનું આ પરિણામ છે. આ દેશમાં ત્રણ બાળકોને કૉલેજની મસ મોટી ફીઓ ભરી ભરીને ભણાવવા એ નાની સૂની વાત નથી. મને તો હંમેશા તેમના અચીવમેન્ટનું ગૌરવ થાય છે. પપ્પા ઇન્ડિયા માં રોજ બેંકમાંથી આવી અમારા અભ્યાસ (હોમવર્ક) ની પૂછપરછ કરતા અને હેલ્પ કરતા. સાંજે જમ્યા પછી ઘરનાં બધાંને સાથે બેસાડી ને ‘અખંડ આનંદ’ કે ‘જનકલ્યાણ’ માંથી રોજ નવી નવી વાર્તાઓ વાંચી સંભળાવે. અને સૂતાં પહેલાં પ્રાર્થના. મમ્મી સવારે પાંચ વાગે બધાં બાળકોને ઉઠાડે, બ્રશ કરાવે અને ગરમા ગરમ દૂધ કે ચાની સાથે ગરમા ગરમ થેપલાં કે મેથીનાં ભજિયા કે એકદમ સોફ્ટ હાંડવો. પણ આ બધું અડધાથી પોણા કલાકમાં પતાવી ફરજિયાત વાંચવા બેસવાનું. પછી પપ્પા ઊઠીને પરવારી પેપર વાંચતા જાય અને અમારું ધ્યાન રાખતા જાય. બીજી બાજુ મમ્મી બધાંના માટે નહાવાનું ગરમ પાણી તૈયાર કરે અને વારા પછી નહાવાનો કાર્યક્રમ અને જોત જોતાંમાં બધાં માટેની લંચની થાળી તૈયાર. અને પછી સ્કૂલનો બેલ.. ટન.. ટન..

 

 

અરે ભાઈ હૉર્ન મારવાથી ટ્રાફિક થોડો મુવ થશે. સ્નો હવે થોડો હૅવી પડવા લાગ્યો છે ને ટ્રાફિક ઘણો સ્લો મુવીંગ છે. અને આ ગીતના શબ્દો મને હચમચાવી રહ્યા છે.

“ચલ દિયા દિલ મેરા તોડકે, તું અકેલા મુજે છોડકે!

 યાદ રખના મગર બેવફા, તુજકો ભુલેગા ના દિલ મેરા!”

હું જાણું છું કેટલો મોટો અન્યાય કર્યો છે મેં તને. પૂર્વી છેલ્લા ચાર વર્ષથી મારી સાથે સંકળાયેલી છે. બહુજ રૂપાળી તો ન કહેવાય પણ આકર્ષિત ખરી. એક વખત નજર પડે એના પર અને જો નજરથી નજર મળી તો બસ ઘાયલ! ઍવરેજ હાઈટ અને એને અનુરૂપ વજન. અને પેલી આંખો… હું તો હંમેશા એમાં ખોવાઈ જ જાઉં છું. ઘણી બુદ્ધિશાળી અને ચાલાક! આ હું એકલો નથી કહેતો, એને મળેલાં સર્ટિફિકેટ, એવોર્ડસ ઝૂમી ઝૂમીને બોલે છે. એના વાક્ચાતુર્યથી તો ભલભલાં મોહિત થઈ જાય. પણ એની સૌથી મોટી ખાસિયત એ નમ્રતા. આટલાં વરસોથી અહીં હોવા છતાં તમે મળો તો એમ જ લાગે કે હમણાં જ ગુજરાતના કોઈ ગામડેથી આવી છે. હું તો મારી જાતને બહુજ ભાગ્યશાળી સમજુ છું કે પૂર્વી મારા જીવનમાં આવી. હું કહીશ તો તમે માનશો નહીં પણ પ્રેમના એકરારની પહેલ તેણેજ કરેલી! અને હું એ પણ જાણું છું કે તે મને પોતાની જાત કરતાં પણ વધારે ચાહે છે.

 

 

ગૌરીવ્રતનો એ પ્રસંગ આજે પણ મને બરાબર યાદ છે. મમ્મીએ ઇન્ડિયા ની જેમ અહીં પણ બધાજ વાર-તહેવાર પાળવા-ઊજવવાની પ્રણાલિકા અકબંધ જાળવી રાખેલ છે. ઘરના કોઈ પણ અપવાદ નહીં. ખુશ્બુ અને ખુશી બન્ને જણે ગૌરીવ્રત રાખેલું, ત્યારે મેં પૂર્વીને પૂછેલું;

‘કેમ તેં વ્રત નથી પાળ્યું?’

‘હું શાને પાળું?’

‘જો સાંભળ, પ્રશ્નનો જવાબ પ્રશ્ન ન હોઈ શકે!’

‘કેમ ના હોય? તમારા પ્રશ્નનો જવાબ તમારા પ્રશ્નમાં કે પ્રપ્રશ્નમાં હોય તો?

‘What do you mean?’

‘આઈ મીન કે લોજિકલી તમારા પ્રશ્નનો જવાબ હા કે ના હોવો જોઈએ, ખરુંને? તો મારા પ્રશ્નમાં જવાબ તો આવી ગયોને કે “ના” વ્રત નથી પાળ્યું.’

‘રાઇટ, તો પછી બીજો પ્રશ્ન, કેમ નથી પાળ્યું?’

‘ફરી મારો પ્રશ્નાર્થી જવાબ એનો એજ છે, હું શાને પાળું?’

‘કેમ તને ઇચ્છા નથી કે તને મનગમતો પતિ મળે?’

અને એની આંખોમાં થોડી શરમાહટ, અમર આનંદની ચમક તથા મોં પરના એ માર્મિક હાસ્યથી હું તો એકદમ ક્ષોભિત થઈ ગયો. મારી ક્ષોભને કળ વળે તે પહેલા તે બોલી ઊઠી; ‘તમે મળી તો ગયા છો! હું તો રાહ જોઉં છું એ દિવસ જ્યારે હું કરવાચોથનું વ્રત પાળીશ અને તમે ચાંદો બની મને દૂધ પિવડાવી મારું વ્રત છોડાવશો, ખરું ને?’ હું એકદમ ગળગળો થઈ ગયો.

 

 

મેં એક ધમાકો સાંભળ્યો, અને મને પેલી કહેવત યાદ આવી ગઈ કે “દુકાળમાં અધિક માસ”. મારાથી બે ગાડી આગળ એક નાની ગાડી ટ્રક સાથે અથડાઈ હતી. અને મારી ગાડીમાં ચાલતી સીડીમાંથી એક નવું ગીત ચાલું થયું “મેરે નસીબમેં હૈ દોષ, તેરા પ્યાર નહીં”.

 

 

આખરે એરપોર્ટ પહોંચી તો ગયો. મારો મિત્ર અજય જે લોન્ગ આઈલેન્ડમાં રહે છે તે મારી ગાડી લઈ જવાનો હોવાથી રાહ જોતો ઊભો હતો. ફટાફટ બેગો ઉતારીને અજયને ગાડી આપી રવાના કર્યો. ફ્લાઈટ તો મારી બે કલાક ડીલેય હતી તે તો મારા ટ્રાફિકના ચક્કરમાં જ ખર્ચાય ગયા હોવાથી ચેક-ઇનની લાંબી લાઇનમાં જઈને જરૂરી વિધિ પતાવી, સિક્યુરિટી ચેક પતાવી મેન્સરૂમમાં જઈ થોડો ફ્રૅશ થઈ આવ્યો. પછી ચાની ચુસ્કી લેતો બોર્ડીગ એનાઉન્સમેન્ટની રાહ જોતો હું એક ખૂણાની ચેર પર બેઠો હતો.

 

 

‘અરે અરુ! ઈન્ડિયાની સવારી એકલા એકલા?’

હું એકદમ ચમક્યો. મને કોણે બોલાવ્યો અહીં? બાય ધ વે મારું નામ અરણ્ય, નજીકના લોકો અરુ કહી બોલાવે.

’અરે સંજુભાઈ તમે? હાઉ આર યુ? હાઉ ઈઝ ધ ફેમિલી?’

‘એવરિથિંગ ઇઝ ફાઇન. યુ ટેલ મી, લોન્ગ ટાઈમ નો સી? વૉટ્સ ગોઈન્ગ ઑન?’

‘નથીંગ મચ, યુ નો!’

 

આગળ કાંઈ વાત થાય તે પહેલાં ફ્લાઈટ બોર્ડિંગનું એનાઉન્સમેન્ટ થયું. હું અને સંજુભાઈ લાઈનમાં ઊભા થઈ ગયા. અમેરિકા ખાતે સંજુભાઈ અને એમનાં ફાધર-મધર અમારા પહેલા સગા. અમે આ દેશમાં આવ્યા ત્યારથી એ અમારા પડોશી, માર્ગદર્શક અને શુભચિંતક. સોશિયલ સિક્યુરિટીથી માંડીને સ્કૂલ, કૉલેજ, સિટિઝનશીપ, બર્થડે બધાંજ કામ કે પ્રસંગ તેમના માર્ગદર્શન અને હાજરીથી જ થયેલાં. અને મારા માટે તો એ જરૂર પડ્યે મોટાભાઈ અને જરૂર પડ્યે મિત્ર. મારી જેમ એ પણ એમનાં માબાપના એકલા દીકરા. એક જ બેન હતી તેને પોતાની પસંદ સાથેજ લગ્ન કરવા હતા. સંજુભાઈએ કેટલી હિંમતપૂર્વક અને શાંતિથી બધાને સમજાવી, પટાવીને પોતાના માબાપ અને સગાં વહાલાંઓને રાજી કર્યાં હતાં. એ બન્નેની જોડી એટલી સરસ છે અને એટલા પ્રેમભાવથી રહે છે કે કોઈને પણ ઈર્ષા આવે. જોકે આજે બધા સંજુભાઈના પ્રયત્નોની કદર કરે છે. તેમની બેનના સાસરિયાં તેમની બેનના વખાણ કરતાં થાકતાં નથી. અને જીજાજી તો સંજુભાઈના ઘરે ને મારે ઘરે, ખાટલેથી પાટલે અને………

 

 

હું વિન્ડો પાસેની મારી સીટ ઉપર બેઠો. થોડી વારમાં સંજુભાઈએ મને એમની બાજુની સીટ પર બેસાડવાનું ગોઠવી દીધું.

’અરુ, વાય ડોન્ટ’યુ કમ ટુ વિઝિટ અસ?’

‘સંજુભાઈ, યુ નો… તમે પણ છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં કેટલી વખત આવ્યા છો? ચાલો અમને નહીં પણ અંકલ- આંટીને તો…… ઓહ આઈ એમ સો સોરી, પ્લીઝ ફરગીવ મી.’

 

સંજુભાઈની આંખોમાં એ લાચારી અને ચહેરા પરની ઉદાસી જોઈને હું મારી આંખનાં બેઝમેન્ટમાંથી ધસી રહેલાં આંસુઓને માંડમાંડ દબાવી શક્યો. જ્યારે એમણે બેનના લગ્ન કરાવેલા ત્યારે તેમણે મનથી નક્કી કરેલું કે પોતે મા-બાપની પસંદગીની ઇન્ડિયાની છોકરી સાથેજ લગ્ન કરશે. ભાભીના આવ્યા પછી બે-ચાર મહિના ઠીક ચાલ્યું અને પછી તેમણે રોજબરોજ કકળાટ ઊભા કરવા માંડ્યા. શરૂઆતમાં દેશ બદલાયો, હવામાન બદલાયું, ઘરની યાદ વગેરે કારણો વાપરી પરિસ્થિતિને સાચવવાના ખૂબ પ્રયત્ન કર્યા. પણ પછી આખરી ઉપાય તરીકે અને મા-બાપ અને પત્ની બન્નેને સાથે રાખી શકવાની અશક્યતાઓ જોઈ એમણે પત્ની સાથે જુદા રહેવાનું નક્કી કર્યું. મારા હિસાબે એ તેમની જીંદગીનો સૌથી કપરો નિર્ણય હશે.

 

 

‘ડોન્ટ વરી અબાઉટ ઇટ. લુક, ધેટ ઈજ અ ફેફ્ટ ઓફ લાઈફ, વન હેસ ટુ ફેસ ઈટ, એક્સેપ્ટ ઈટ એન્ડ મુવ ઓન. આઈ હેવ ટ્રાઈડ માય લેવલ બેસ્ટ એન્ડ આઈ વિલ સ્ટીલ કંટિન્યુ ટ્રાઈંગ.’

‘આઈ નો. યુ આર એ ફાઇટર. એન્ડ ટ્રુથ ઈઝ ઓન યોર સાઈડ. એનિવેઝ, તમે આમ અચાનક?’

‘મારા ફાધર-ઈન-લૉ ને હાર્ટએટેક આવ્યો છે. મારી વાઈફ તો પરમ દિવસે ગઈ ને હું થોડું કામ પતાવી આજે જાઉં છું. અને તારી કંપની મળી રહેશે એટલે જ આ ફ્લાઈટ લીધી.’

‘ઇઝ હી ઓકે?’

‘ઓહ યા, હી હેઝ ગોન થ્રુ એ સર્જરી એન્ડ નાવ હી ઈઝ આઉટ ઓફ ડેન્જર. સો, ફાઈનલી યુ અગ્રીડ!’

‘આઈ હેવ નો ચોઈસ! યુ નો, પપ્પા-મમ્મીએ કેટલું સેક્રીફાઈસ કર્યું છે અમારા માટે. પપ્પા આવ્યા ત્યારથી રોજ બાર કલાક સ્ટોર પર કુટાય છે. ખેર હવે તો પોતાનો સ્ટોર છે પણ તોય…’

‘એ તો સમજ્યા, પણ એના માટે ઇન્ડિયા  જવાની શી જરૂર છે? વ્હોટ અબાઉટ પૂર્વી? યુ ગાયસ આર મેડ ફોર ઈચ અધર!’

‘સંજુભાઈ તમે તો જાણો છો મારાથી બે નાની બેન હજુ કુંવારી છે. એમના ભાવિને કોઈ તકલીફ પડે એવું કરવું તો શું, વિચારી પણ ન શકું. મમ્મી-પપ્પા બંનેને મેં નાણી જોયાં છે અને તેઓ કોઈ હિસાબે રાજી નહીં થાય. ખુશ્બુ અને ખુશીનાં લગ્નની એમની ચિંતા જોઈને તો મારી બધીજ હિંમત ભાગી પડી છે.’

‘અરે પણ એનોય ઉપાય છે. પહેલાં એ બંનેના લગ્ન કરાવી દો. એમનું સારું ઠેકાણું પડી જાય પછી તું અને પૂર્વી!’

‘મેં એ પણ પ્રયત્ન કરી જોયો, યુ નો ધ આર્ગુમેન્ટ? લોકો કહેશે કે આટલો મોટો ભાઈ એમનો એમ બેસી રહ્યો છે, શું હશે વગેરે વગેરે…..’

આમ વાતો કરતાં કરતાં અમે મુંબઈ પહોંચી ગયા. મારે અમદાવાદની ફ્લાઈટ લેવાની હતી ને સંજુભાઈને વડોદરાની.

’ઓકે અરુ, ઈફ યુ હેવ ટાઈમ પ્લીઝ વિઝિટ અસ. એન્ડ આઈ હેવ ટુ ટેલ યુ ધીસ વ્હોટ વન્સ સેઈડ બાય સમ ફિલોસોફર ધેટ – “If you want to live happily, marry the girl who loves you, not to whom you love.” થીંક અબાઉટ ઇટ. ટેક કેર.’

 

મારું એમડી પ્લેયર ઓન કરી મનમાં દ્વિધા અનુભવતો હું ચાલ્યો. અને નવું ગીત ચાલું થયું.

 

 

“કભી કિસીકો મુક્કમલ જહાં નહીં મીલતા, 

 કહીં જમીં તો કહીં આસમાં નહીં મીલતા.”      

 

જગદીશ ક્રિશ્ચિયન ફેબ્રુઆરી ૨૨, ૨૦૦૪

આ વાર્તા લખી હતી ત્યારે આઈપૉડ હતા નહીં અને ન્યુવર્ક એરપોર્ટનો ઉપયોગ ઓછો થતો હતો. અને અરુ અને પૂર્વીનું શું થવું જોઈએ કે શું થયું હશે એ તમારે વિચારવાનું છે. અને સંજુભાઈના વૈવાહિક અને કૌટુંબિક જીવનમાં ફરક પડે છે કે કેમ એ પણ તમારે વિચારવાનું છે.

તો અપો ટેકો કે ટીકા.