jump to navigation

અપેક્ષા – અપેક્ષાભંગ ઓગસ્ટ 30, 2009

Posted by jagadishchristian in મારી કવિતા, વિચાર-મંથન.
Tags: , , , ,
trackback

જીવનમાં અપેક્ષાનું એક આગવું સ્થાન છે. દરેક વ્યક્તિ ઘણી બધી અપેક્ષાઓ રાખતી હોય છે. આપણે સૌથી વધારે ઈશ્વર પાસે અપેક્ષા રાખતા હોઇએ છીએ. અપેક્ષા રાખવી એ માનવસહજ સ્વભાવ છે. એમાં કશું ખોટું નથી પણ એને યોગ્ય-અયોગ્ય ના ત્રાજવાથી માપવાનું આપણે ક્યાં તો ભૂલી જઇએ છીએ અથવા અવગણતા હોઇએ છીએ. ઇશ્વર દરેકની અપેક્ષા પુર્ણ કરે તો, દ્રૌપદીને તો પાંચ પાંડવોની પત્નિ બનવું પડ્યું હતું પણ ઐશ્વર્યા રાયે તો લાખો લોકોની પત્નિ બનવું પડે! થોડા સમય પહેલા એક હીન્દી મુવિ આવ્યું હતું “ગોડ તુસી ગ્રેટ હો” જેનો સાંરાશ આ જ હતો કે ઇશ્વર દરેક વ્યક્તિની દરેક અપેક્ષા કે ઇચ્છા પૂરી નથી કરતો. ઇશ્વર એની દુનિયાનું સમતૂલન જાળવી દરેક વ્યક્તિની યોગ્ય અપેક્ષા પરીપુર્ણ  કરતો હોય છે. આપણે બધા અપેક્ષા પામવાની લાયકાત ન કેળવવાની એક સામાન્ય અને મોટી ભૂલ કરતા હોઇએ છીએ. પરિક્ષામાં સારા માર્ક્સની અપેક્ષા ત્યારે જ રાખી શકાય જ્યારે આપણે રોજબરોજ ક્લાસરૂમમાં ધ્યાન આપ્યું હોય, હોમવર્ક બરાબર કર્યું હોય અને સતત એ વિષયનો અભ્યાસ ચાલુ રાખ્યો હોય. બધા આપણને પ્રેમ કરે એવી અપેક્ષા રાખીએ, તો પહેલા આપણે બધાને આપણા પ્રેમનો અનુભવ કરાવવો પડે. જોકે આજની દુનિયામાં ઘણી વખત લાયકાત હોવા છતાં અપેક્ષા પ્રમાણે પરિણામ નથી મળતું. પ્રેમનો પ્રત્યુત્તર હંમેશા પ્રેમ ન પણ હોઇ શકે.

આજ મિજાજને રજુ કરતી મારી એક ગઝલ માણો!

ન પણ હોઈ શકે !

પ્રેમનો પ્રત્યાઘાત, પ્રેમ ન પણ હોઈ શકે!

પ્રેમનો પ્રત્યુત્તર, પ્રેમ ન પણ હોઈ શકે!

કારણ શોધી વારંવાર મળવાનું બહાનું,

તમે માનો ભલે, વહેમ ન પણ હોઈ શકે!

તમને આલિંગ્યા, શમણું છે આ પરોઢનું!

આંખો ખોલી, હેમખેમ ન પણ હોઈ શકે!

કોણે કહ્યું, પ્રેમ ને યુદ્ધમાં કરો તે યોગ્ય?

હશે હાર-જીત, ખેલ જેમ ન પણ હોઈ શકે!

મંદિર તો આવું છું રોજ એમની પાછળ,

‘જગદીશ’ તારી રહેમ ન પણ હોઈ શકે!

 – જગદીશ ક્રિશ્ચિયન

બાઇબલમાં એક પ્રસંગ છે જ્યારે એક ગામના મંદિરમાં લોકો પ્રભુ ઇસુ ખ્રિસ્તને સાંભળવા એકઠા મળ્યા હોય છે ત્યારે એક માણસ એક બાઇને લઇ આવે છે. તે પ્રભુ ઇસુ ખ્રિસ્તને પૂછે છે કે આ બાઇ વ્યભિચારી છે અને એ પાપની સજા પથ્થર મારીને આપવાનો નિયમ મુસાએ આપેલો છે. તમે એ સજા યોગ્ય માનો છો? એ સમયે પ્રભુ ઇસુ ખ્રિસ્તે લોકોને કહ્યું કે “પહેલો પથ્થર એ મારે જેણે જીદંગીમાં કોઇ પાપ ન કર્યું હોય”. બધા લોકો થોડી વાર વિચાર કરી પથ્થર નીચે નાખી પોતાના રસ્તે ચાલતા થયા. બધાના ગયા પછી પ્રભુ ઇસુ ખ્રિસ્તે એ બાઇને પુછ્યું કે કોઇએ તને પથ્થર માર્યો? તેણે કહ્યું કે ના. ત્યારે પ્રભુ ઇસુ ખ્રિસ્તે કહ્યું, હું પણ તને માફ કરું છું, જા તારા ઘરે જા અને આજ પછી કોઇ પાપ કરીશ નહિ. લોકોની અપેક્ષા હતી કે પ્રભુ ઇસુ ખ્રિસ્ત મુસાના નિયમ પ્રમાણે સજા મંજૂર કરશે, પણ એવું ન થયું. પેલી બાઇની અપેક્ષા હતી કે તે સજા વેઠીને પોતાનો જીવ ગુમાવશે, પણ એવું ન થયું. પ્રભુ ઇસુ ખ્રિસ્તને અપેક્ષા હતી કે લોકો એમની વાત સાંભળી, પોતાના અંતરમાં ડોકિયું કરી યોગ્ય નિર્ણય લેશે, અને એવું થયું.

આ પ્રસંગને આજના અનુસંધાનમાં લખેલી મારી એક અછાંદસ રચાના અહીં યોગ્ય લાગે છે,  તો વાંચો, અનુભવો અને પ્રત્યાધાત જણાવો.

હક્ક પહેલા પથ્થરનો!!!

નૂતન વર્ષનો

સૂરજ તો ઊગ્યો પૂર્વે!

સાયરન…

પોલીસ અને એમ્બ્યુલન્સ,

શું થયું? શું થયું?

બીજું એક મર્ડર?

લાશશશશ…!!!

કુતૂહલ!!!

ચર્ચા, અફ્વાઓ…

મર્યો કે માર્યો?

ડાહ્યો હતો કે દોઢડાહ્યો?

દેતો’તો વણમાગી સલાહ લોકોને,

હક્ક નથી તમને.

નિષ્પાપ ઉપાડે પથ્થર,

જો હોય તો!

દોષીત હસે છે…

ટોળું આખુંય સજીવન …………….

ને લાશ છે ડાહ્યાની… દોઢડાહ્યાની…

તું ઈસુ નથી!

અને હોય તોય શું?

હું તો બદલાઈ ગયો છું,

વ્યભિચારી બાઈ હું નથી!

એ ટોળામાં સામેલ હું નથી!

મારી પાસે પથ્થર નથી!

મારી પાસે

બન્ધૂક છે!

એ કે 47 છે!

મિસાઇલ છે!

બોંબ છે!

આત્મહત્યાની તાલિમ છે!

આતંકવાદની તાલિમ છે!

– જગદીશ ક્રિશ્ચિયન

મહાભારતના યુધ્ધ દરમ્યાન અર્જુનને ઉપદેશ આપતા ભગવાન શ્રીક્રુષ્ણ જણાવે છે

कर्मण्ये वाधिकारस्ते म फलेषु कदाचना
कर्मफलेह्तुर भुरमा ते संगोस्त्वकर्मानी॥

એટલે કે હે અર્જુન “ફળની ચિંતા કર્યા વગર તું તારી ફરજ, તારું કામ કર્યે જા”.

ઇશ્વરે આપેલા આદેશ-ઉપદેશ, આજ્ઞા-અધિકાર, ફરજ-જવાબદારી, સ્વતંત્રતા-સંબંધબંધન, બુધ્ધી-જ્ઞાન વગેરેનું પાલન-ઉપયોગ કરી યોગ્ય ફરજ બજાવિશું તો ઇશ્વર એનુ ફળ જરૂર આપેજ. ઘણી વખતે આપણને મળેલું ફળ આપણે સમજી શકતા નથી કે ઓળખી શકતા નથી. અત્યારે મને ક્યાંક વાંચેલી કે સાંભળેલી એક વાર્તા યાદ આવે છે. એક મધ્યમ વર્ગના કુટુંબનો એક યુવાન છોકરો હાઇસ્કુલના છેલ્લા વર્ષમાં ભણતો હતો. એણે પોતાના પિતાને વિનંતી કરી કે એને એક કાર લઇ આપે. પિતાએ તેને કહ્યું કે બરાબર મહેનત કર અને સારા નંબરે પાસ થા. હું તને સરસ બક્ષીસ આપીશ. છોકરો સારા નંબરે પાસ થઇ ગયો અને પિતા પાસે પોતાની બક્ષીસ માગવા ગયો. પિતાએ એને એક નવું બાઇબલ આપ્યું અને કહ્યું, આનો બરાબર અભ્યાસ કરીશ તો ઇશ્વર તારી બધી ઇચ્છા પૂરી કરશે. છોકરો એમદમ હતાશ થઇને જતો રહ્યો. અને થોડા દિવસ પછી ઘર છોડી ચાલ્યો ગયો. ઘણા પ્રયત્ન પછી પિતા એને શોધવામાં કામયાબ થયા પણ એ છોકરાએ પાછ આવવની ચોખ્ખિ ના પાડી દિધી. અને જણાવ્યું કે તેને પોતાના પિતા સાથે કોઇજ સંબંધ રાખવો નથી. લગભગ ૨૦-૨૨ વર્ષ પસાર થઇ ગયા અને એનો પોતાનો દિકરો હાઇસ્કુલના છેલ્લા વર્ષમાં આવ્યો અને એણે પણ પોતાના બાપની જેમ જ કારની માગણી કરી. એને પોતાના એ દિવસો યાદ આવી ગયા અને પોતાને મળેલા બાઇબલની યાદ આવી ગઇ. એણે પોતાના બેઝમેન્ટમાં જઇ અને પોતાના જુના સામાનમાંથી એ બાઇબલ શોધી કાઢ્યું અને એના પાના ફેરવવા લાગ્યો. બાઇબલના મધ્યમાં એક નાનો ખાડો હતો અને એની અંદર એક ચાવી એને મળી. અને ધ્યાનથી જોતાં એ તરત સમજી ગયો કે એ કારની ચાવી છે. એની નીચી એક નાની ચબરખી હતી કે, વ્હાલા દિકરા આ તારી બક્ષીસ એ ઇશ્વરનું દાન છે, એના નિયમોનું પાલન કરી તું હંમેશા ખુશ રહે એ પ્રાર્થના. ફલાણા ડિલરના શોરૂમમાંથી લઇ આવજે. છોકરો ધ્રુસકે અને ધ્રુસકે રડી પડ્યો. તરત એણે પોતાના પિતાનો સંપર્ક કરવાની કોષિશ કરી પણ ફોન કોઇ ઉપાડતું નહોતું. એણે એક પાડોશિને ફોન કર્યો તો ખબર પડી કે એના પિતા હોસ્પિટલમાં છેલ્લા શ્વાસ લઇ રહ્યા છે. તરત એણે જે પહેલી ફ્લાઇટ મળી એમાં પોતાના પુરા પરિવારની ટિકિટ બૂક કરાવી ત્યાં પહોંચી ગયો પણ એના પહોંચતા પહેલાં એના પિતા પ્રાણ મુકીને ચાલ્યા ગયા. તેણે પોતાના પિતાની અંતિમ વિધિ પતાવી. પોતાના પિતાના ધરને સરખું કરી રહ્યો હતો ત્યારે એને એક પરબિડીયું મળ્યું, જેના પર તેનું નામ હતું. એણે ખોલીને વાચ્યું “વ્હાલા બેટા મેં તારી ઇચ્છા પૂરી કરી હતી અને મેં તને મારી ઇચ્છા જણાવી હતી કે બાઇબલનો અભ્યાસ કર અને એક સારો નાગરીક બન, સારો માણસ બન. તેં જો મારી ઇચ્છા પૂરી કરી હોત તો આજે તારી આંખમાં આ આંસુ ન હોત. ખેર તારી કાર હજુ પણ એ ડીલરના ત્યાં છે, જઇને લઇ આવજે. તારો અભાગી પિતા. જ્યારે એ પેલા ડીલરને મળ્યો તો તેણે જણાવ્યું કે છેલ્લા ૨૦-૨૨ વર્ષથી તારા પિતા દર મહિને કાર રાખવા માટે અને એની સાર-સંભાળ રાખવા મને પૈસા ચૂકવતા હતા. છેલ્લા બેએક મહિનાના પૈસા બાકિ છે એ હું માફ કરું છું અને તું તારી કાર લઇ જા.

એ દિવસથી એ ધાર્મિક થઇ ગયો અને પોતાના પિતાની ઇચ્છા પ્રમાણે જીવન જીવવા લાગ્યો. તો આ વાર્તાનું તાત્પર્ય એ છે કે ઘણી વખત આપણે આપણી ઇચ્છા-અપેક્ષા પુરી થઇ હોવા છતાં એને સમજી શકતા નથી, માણી શકતા નથી.  

અપેક્ષાને લગતી શ્રી. સુરેશ દલાલની એક કવિતા:

તારી અપેક્ષા તો એવી છે

કે તું હથેળીમાં અંગારો મૂકે

તો પણ મારે કહેવાનું

કે એ ફૂલ છે.

તારી અપેક્ષા તો એવી છે

કે તું હથેળીમાં ભારેખમ મૌન મૂકે

તો પણ મારે કહેવાનું

કે એ ઝરણાંનો કલરવ છે.

તારી અપેક્ષા તો એવી છે

કે તું હથેળીમાં હથેળી ન મૂકે

તો પણ મારે કહેવાનું

કે એ બ્રહ્માંડ છે.

– શ્રી. સુરેશ દલાલ

પ્રાપ્તિસ્થાન – ‘કવિતા’ દ્વિમાસિક મૅગેઝીન, ડિસેમ્બર ૧૯૮૯

આજે એક બ્લોગની મુલાકાત થઈ. “ગંગોત્રી” જેના પર અપેક્ષા નામની એક સરસ વાર્તા છે. આજની સમાજિક વ્યવસ્થામાં ઘરડા સ્વજનોની પરિસ્થિતિનું સુંદર વર્ણન. યુગોથી જે સંબંધ-સમસ્યાનું સમાધાન અશક્ય છે એવા સંબંધને છંછેડી બધાં પક્ષને યોગ્ય ન્યાય આપ્યો છે. આ વાર્તાને અંતે નીચેની સરસ પંક્તિ છે.

” પ્રભુ મારીઆશા નહિવત કરજે
પ્રભુ મારી અપેક્ષા નિર્મૂળ કરજે

 સુખી કરીને સુખી થવાની એક અજબ એ ચાવી
જરી તરી નહીં કોઈ અપેક્ષા ‘સરયૂ’ સંસારીની”

અને આખરે વિખ્યાત શાયર ઇકબાલનો એક ખુબજ જાણીતો શેર અહીં રજુ કરું છું :

 “उपेक्षा कोई करे तेरी तो सोंच – इसमे सजा क्या है? 
 इकबाल की इन पंक्तियों में, देख मज़ा क्या है. 
 खुदी को कर बुलंद इतना, के हर तकदीर से पहले, 
 खुदा खुद बन्दे से पूछे, बता तेरी रजा क्या है?”

મારી આગળની પોસ્ટ “દિશા-દર્શન દશા-વર્ણન” માં મુકેલી કવિ શ્રી રવિ ઉપાધ્યાયની ગઝલના એક શેરમાં આજ સરખા મિજાજ અને ખુમારી જોવા મળે છે.

“બદલાની અપેક્ષા વિના સત્કર્મ જે કરે,
 પથ્થરના દેવને ક્દી પ્રગટી જવું પડે.”

Advertisements

ટિપ્પણીઓ»

1. dr Sudhir Shah - ઓગસ્ટ 30, 2009

“બદલાની અપેક્ષા વિના સત્કર્મ જે કરે,
પથ્થરના દેવને ક્દી પ્રગટી જવું પડે.”

Manifest + Unmanifest = Absolute Truth
you may read this about real experience in the book ” Zero 2 Dot ”
by Abha Shahra. also visit her web site : http://www.zero2dot.org
read about apexa….
jai shree krishna

dr sudhir shah

2. અરવિંદ અડાલજા - ઓગસ્ટ 30, 2009

ખરું કહું જગદીશભાઈ માનવીના દુઃખનું કારણ જ અપેક્ષા હોય છે ! અપેક્ષા વગર શાક્ષીભાવે જો જીવતા શીખી જવાય તો પછી સુખ જ સુખ છે ! આપે પણ સુંદર રીતે રજૂઆત કરી છે. અભિનંદન !

સ-સ્નેહ
અરવિંદ

3. Pancham Shukla - ઓગસ્ટ 30, 2009

Nice post. Enjoyed.

4. નટવર મહેતા - ઓગસ્ટ 30, 2009

સરસ ગહન ચિંતન
સાવ અપેક્ષાહિન ન થવું નહિંતર જીવન જિવવાની મજા મારી જાય.

5. vijayshah - ઓગસ્ટ 30, 2009

ગંગોત્રી બ્લોગ ની નોંધ બદલ આભાર
તેની લીંક છે
http://www.saryu.wordpress.com
http://saryuparikh.gujaratisahityasarita.org/

6. રોહિત વણપરિયા - ઓગસ્ટ 30, 2009

ક્યાંક વાંચેલ. અપેક્ષા વિશે એટલું જ કહું કે…
ટ્રાફિક સિગ્નલ પાસે કાર ઊભી રહે અને ભિખારઓ માંગવા આવે ત્યારે આપણે દિલમાં દયાભાવ હોય તો પણ કંટાળીને કારની બારીનો કાચ ચડાવી દઇએ છીએ. જગતનાં કરોડો લોકો જ્યારે ઇશ્વર પાસે કાંઇને કાંઇ માંગતા હશે ત્યારે શું ઇશ્વર પણ પોતાની બારીનો કાચ ચડાવી દેતો હશે?

7. Urmi - સપ્ટેમ્બર 6, 2009

nice post…! keep it up…

8. Fr. Mari joseph - સપ્ટેમ્બર 7, 2009

Dear Jagdishbhai,
The poem on “Apexa” is a good one and it is the fact of life. keep it up. Congratulations.
Wishing you all the best,
With love,
Fr. Mari Joseph

9. Dilip Gajjar - સપ્ટેમ્બર 7, 2009

I like your poem, thought, Enjoyed, keep it up

10. Pinki - સપ્ટેમ્બર 11, 2009

very nice…. !!

11. પ્રવિણ શ્રીમાળી - ઓક્ટોબર 11, 2009

Keep Write…ખુબ જ સરસ લખતાં રહો …લખતાં રહો એ જ અભ્યર્થના!! અભિનંદન!

જગદીશભાઈ, અપેક્ષા વિહીન જીવનની આજના યુગમાં કલ્પના મુશકેલ છે, પરંતુ હા અપેક્ષાની સીમા અને મર્યાદા પણ હોવી એટલીજ જરૂરી. ચાદર જેટલાં જ પગ લાંબા કરાય!! જે અપેક્ષાને આપણે સંપૂર્ણ પૂરી નથી કરી શકવાના પણ તેની આસપાસ પહોંચી શકાય તેવી હોય તો વાજબી, બાકી પગ પર કૂહાડો મારીને જાતે દુઃખ ઊભા કરવાની આ શૂળ પણ છે. વધુ પડતી અપેક્ષા ક્યારેક ઘાતક અથવા અવળાં માર્ગે દોરી જાય છે. અને દુઃખો-મુશીબતોની વણઝાર ઊભી કરી દે છે.


પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s

%d bloggers like this: